سینا و فوتبال

(1) دفاع وسط

نقش اصلی دفاع وسط پیشگیری از گلزنی مهاجمان حریف و بیرون آوردن توپ از محوطة جریمة خودی است. منطقة بازی آنها میانة خط دفاع است. مدافعان وسط که تعداد آنها معمولاً دو و گاه سه نفر است به دو شکل وظایف خود را انجام می‌دهند: (1) یا محوطة خاصی را مد نظر قرار می‌دهند و هر مدافع آن منطقة خاص را تحت پوشش قرار می‌دهد. در این نوع دفاع که به آن دفاع منطقه‌ای می‌گویند تقسیم محوطة دفاعی به شکلی است که منفذی در آن باز نماند. (2) یا آن که مدافعان با بازیکن خاصی یارگیری «من تو من» انجام می‌دهند، به این نوع مدافعان «یارکوب» یا «استاپر» می‌گویند.

مهم‌ترین ویژگی‌های مدافعان وسط قد بلند برای سرزنی و مهارت بالای تکل زدن است. مدافعان معمولی چندان باهوش نیستند و قدرت بازی‌خوانی بالایی ندارند، ولی در فوتبال امروز لازم است که مدافعان پوشش خوبی بدهند و بتوانند جلوی پاس‌های کوتاه و بلند حریف را بگیرند. مضاف به این که امروزه بازیسازی از خط دفاعی آغاز می‌شود و مدافعان بزرگ باید مهارت حمل توپ و پاسکاری دقیق را داشته باشند.

گرچه در اکثر اوقات بازی مدافعان وسط در زمین خودی حضور دارند، ولی در هنگام ضربات آزاد و کرنر پیشروی می‌کنند تا با استفاده از قدرت سرزنی بالای خود در امر گلزنی هم مشارکت کنند.
مشهورترین مدافعان حال حاضر جهان عبارتند از: آلساندرو نستا، فابیو کاناوارو، روبرتو آیالا و ریو فردیناند.

(2) سوئیپر و لیبرو

سوئیپر مدافع وسطی است که قدرت بازی‌خوانی بالایی دارد و در نتیجه می‌تواند بهتر از سایر مدافعان پشت بازیکنان خودی را پوشش دهد و توپ‌های ارسالی را قطع کند. نیاز به بازیکن سوئیپر وقتی احساس شد که در سیستم دفاع خطی بازیکنان مهاجم با حرکات ترکیبی دفاع را پشت سر می‌گذاشتند و به دروازه می‌رسیدند، در حالی که حضور یک سوئیپر پشت سایر مدافعان، توپ‌های عبوری را از آن خود می‌کرد و اجازه نمی‌داد بازیکنان حریف به راحتی به دروازه برسند. این مدافعان بیشتر در سیستم سه دفاعه بکار گرفته می‌شدند. گاهی در سیستم‌های چهار دفاعه هم از این بازیکنان استفاده می‌شود، مانند فرانسه 1998 تحت رهبری امه ژاکه. برخی منابع به دلیل تشابه بسیار نقش سوئپر و لیبرو این دو را یک نقش دانسته‌اند، ولی می‌توان تفاوت‌هایی بین این دو ذکر کرد. مشهورترین سوئیپرها عبارتند از: لیلیان تورام و گیدو بوخوالد.

دفاع لیبرو دفاع وسطی است که آزادی عمل بیشتری دارد و در تهاجم‌های تیم مشارکت دارد. مهم‌ترین مشخصة این پست هوش بالا و قدرت پابه توپ و مهارت‌های تکنیکی است. این نقش دفاعی با فرانتز بکن‌بائر متولد شد و وی توانست با ارائة حرکات پابه توپ در پایه‌ریزی گل‌های تیمش مؤثر باشد و گاه خودش نیز گلزنی کند. در فوتبال امروز می‌توان از فرانکو باره‌سی و لوسیو به عنوان لیبروهای پیشرفته نام برد. ولی مجدداً باید خاطرنشان کرد که این پست شباهت زیادی به سوئیپر دارد و عجیب نیست که باره‌سی یک سوئیپر بی‌نظیر هم بود.

همان طور که امیر عزیز تذکر داده به نوعی می‌توان دید که اکنون نسبت به گذشته تعداد گل‌های رد و بدل شده در یک بازی کمتر شده است و امیر آن را به تغییرات سیستم دفاعی نسبت داده و این وضعیت را به عنوان نقطه ضعف سیستم 4-4-2 فعلی دانسته است. من هم موافقم که کم شدن تعداد گل‌های بازی از هیجان بازی کاسته است، اما بلافاصله باید اضافه کنم که پیچیده‌تر شدن سیستم‌های بازی فوتبال با تغییر در نظام دفاعی تیم‌ها اتفاق افتاده است؛ یعنی وقتی از تغییر روش‌های بازی صحبت می‌کنیم چیدمان خط دفاعی اهمیت زیادی دارد. اولین بازی رسمی فوتبال با سیستم 0-0-10 و به روایتی 1-1-8 برگزار می‌شود. در حالی که امروزه تعداد بازیکنان دفاع افزایش می‌یابد و باید سیستمی برای هماهنگی آنها به وجود آورد. امروزه هوش و جایگیری درست بازیکنان مدافع بیش از گذشته اهمیت دارد، کافی است یک دفاع اشتباه کند تا برای همیشه جایگاه خود را از دست دهد، در حالی که برای مهاجمان چنین وضعیتی وجود ندارد.

بنابراین امروزه هدف مهم دیگری به هدف پیشین فوتبال که «گل زدن» بود، اضافه شده و آن هم «گل نخوردن» است و مدافعان مهم‌ترین عوامل برای تأمین این هدف هستند. امروز دیگر می‌توان علاوه بر تاکتیک‌های زیبای هجومی تیم‌ها از تاکتیک‌های دفاعی آنها لذت برد و به هنر دفاعی مربیان بزرگ آفرین گفت.

هولمز عزیز نکتة مهمی در مورد سیستم‌ها گفته است. وقتی می‌گوییم 4-4-2 و 3-5-2 تنها با اعداد بازی کرده‌ایم، در حالی که می‌توان با این اعداد به هر شکلی بازی کرد. تأکیدی که دارم به استراتژی بازی تیم‌ها بازمی‌گردد. وقتی از 4-4-2 مدرن صحبت می‌کنیم منظور ما سیستمی نیست که برزیل در 1982 بازی می‌کرد و به علت خطی بودن دفاع آن سه گل از ایتالیا خورد. منظور ما سیستمی است که آریگو ساچی در تیم میلان اواخر دهة 1980 ابداع کرد و باعث شد تا علاوه بر استحکام دفاعی فوتبال تهاجمی تیم‌ها هم کیفیت بهتری پیدا کند.

به همین دلیل در چند پست بعدی در مورد سیستم دفاعی و وظایف بازیکنان بیشتر خواهم نوشت.